Tijdschrift van de Stichting Noord-Amerikaanse Indianen voor Nederland en België

Kiva-dollars voor boek met Cree legenden en mythen.

Door: Regina van de Berg

De Kiva steunt, zoals u wellicht weet, projecten die het behoud van de originele Indiaanse talen nastreeft. Afgelopen januari  kon van uw giften een bedrag van 500 dollar worden overhandigd aan Chippewa/Cree Rick Sunchild, leerkracht aan de Rocky Boy Highschool op het gelijknamige reservaat in het noorden van Montana. Kiva-lid Regina van  de Berg overhandigde het bedrag persoonlijk, tijdens haar verblijf in Rocky Boy. Het geld zal worden gebruikt om de mythen en legenden van de Cree  Indianen weer te geven in het Cree alfabet.

Rick Sunchild, Cree-leraar aan de Highschool, was zeer verguld  met de spontane bijdrage uit Nederland.  ‘Het helpt beslist’, zegt hij. ‘Vanuit onze school is er in principe geen geld beschikbaar voor dergelijke projecten. Als we iets willen, dan  moet het uit diverse potjes bij elkaar worden geschraapt en dat lukt niet altijd’. Hij denkt dat de gedoneerde 500 dollar in ieder geval een goede start is om er een aantal boeken van te laten  printen. De boeken met originele Cree verhalen zullen worden gebruikt in onder andere zijn Cree-geschiedenis- en Cree-taallessen.

Normen en waarden

Rocky Boy Indian Reservation is een klein reservaat in het  Noorden van Montana, zo’n anderhalf uur van de grote stad Great Falls en een kleine 20 minuten van het dorpse stadje Havre, niet ver van de Canadese grens. Rocky Boy is omgeven door de indrukwekkende Bear’s Paw Mountains en is sinds 1916 het thuis van de in ieder geval  2500 ‘enrolled’ Chippewa en Cree Indianen.

De cultuur is rijk aan verhalen die traditioneel verteld worden  in de wintertijd en behalve leuk ook educatief zijn. De verhalen hebben veelal de ‘trickster’ als hoofdpersoon, vertelt Rick. ‘Ze zijn bedoeld om zowel kinderen als  volwassenen iets te leren over normen en waarden. Het maakt niet uit wanneer je ze hoort of hoe vaak je ze hoort, er zit altijd wel iets in wat je raakt of je opnieuw iets belangrijks  doet beseffen’, onderstreept hij het belang ervan. Er zijn hele korte verhalen, van nog geen 1 pagina, en langere tot 3 pagina’s.

Rick Sunchild vertelt dat nog weinig van deze verhalen terug te  vinden zijn in de Cree-taal. Het merendeel is in Engels of heeft zich veilig genesteld in het geheugen van de Ouderen die, helaas, niet het eeuwige leven hebben. Het is dan ook zaak,  zegt hij, om de verhalen – zo’n 50 tot 60 in totaal op Rocky Boy denkt hij – niet alleen te verzamelen maar ze vervolgens te verhalen in de Cree-taal. De Cree hebben hun eigen alfabet  en het is de bedoeling de verhalen zowel in dat fonetisch schrift als in de Westerse variant te vertalen. 

Behoorlijke klus

Dat is een behoorlijke klus. Op dit moment beschikt de school over ‘hooguit 25 tot 30 Cree-verhalen in de Engelse taal’. De  klus wordt vooral moeilijk, omdat er simpelweg niet zoveel Indianen meer zijn die nog hun eigen taal spreken. Rick Sunchild meent dat, inclusief hijzelf, er wellicht maar zo’n 20 mensen zijn die  de Cree taal kunnen spreken en schrijven. Het vertalen van de verhalen zal uiteindelijk dus van een klein clubje mensen afhangen, 5 tot 6 personen zegt Rick. ‘Dat is zowel voor mij als voor de anderen  vrijwilligerswerk’. Desgevraagd geeft hij aan wel hulp van de studenten te verwachten omdat het voor hen ook een goed studieproject is. ‘Maar’, zegt hij ‘hoewel het een tijdrovende  klus is, is het wel een die ik heel graag gerealiseerd wil zien.’

Cree-onderwijs

Rick vindt het Cree-onderwijs, een vak waar hij zelf fulltime  mee bezig is, uitmate belangrijk. Op het reservaat is er zowel op de kleuterschool (elementary school) als in het voortgezet onderwijs (highschool) veel aandacht voor Cree geschiedenis en  de taal. Op de kleuterschool krijgen de allerjongsten op speelse wijze de beginselen van het Cree bijgebracht. Rick vertelt overigens dat bij het samenstellen van een boek met de Cree legenden en mythen, ook die kleintjes niet worden  vergeten. ‘Illustraties bij korte verhaaltjes en een combinatie van Cree met Engelse woorden, moet het voor deze doelgroep makkelijker maken hun taal te leren’. 

Op de Junior High moeten de kinderen verplicht Cree-lessen  volgen. Dat duurt drie jaar waarna ze in staat moeten zijn om de klank van Cree te herkennen. Daarna is Cree geen verplicht vak meer. ‘Echter, ons schoolbestuur hinkt nu wel op de gedacht het wel verplicht te  maken’, zegt hij. De studenten die Cree blijven volgen totdat ze afgestudeerd zijn aan de Highschool, moeten zowel de gesproken als de geschreven taal aardig onder de knie hebben.  Rick vertelt dat er nu een 14-tal studenten zijn die Cree als keuzevak volgen, een aantal dat hij natuurlijk heel graag minimaal verdubbeld zou zien.

Wintertijd

Indiaanse verhalen worden traditiegetrouw verteld in de winter.  Rick: ‘Vanaf half april tot en met half oktober, als de eerste sneeuw begint te vallen, mogen ze niet worden verteld. Dat betekent we ook de komende winter nog veel verhalen moeten  achterhalen die nu nog in het geheugen van de Ouderen zitten.’ Maar, Rick Sunchild wacht niet totdat alle verhalen eerst verzameld zijn, hoewel ook het werken aan het vertalen van de verhalen ‘een winterklus is’. Lachend: ‘Misschien krijgen we  toestemming van de Ouderen, om voor de wintertijd al aan de verhalen te werken.’

Zijn idee is te beginnen met het vertalen en bundelen van  de 20 tot 25 verhalen die nu al in het bezit zijn van de school en daar boekwerkjes van te laten printen. Gaandeweg moet het aantal worden uitgebreid, is de wens. Zoals al aangegeven, wil hij de verhalen op diverse  leerniveaus samenstellen, maar is het zeker ook de bedoeling ze in de toekomst op tape te zetten. Maar dat is weer een nieuw project, zegt hij lachend. ‘Eerst dit project maar afronden’.

Uw gift voor het taalfonds

Uw giften voor het taalfonds worden goed besteed en komen  rechtstreeks bij projecten terecht die het goed kunnen gebruiken. In het blad De Kiva, waar dit verhaal uit afkomstig is, houden we u op de hoogte van het verloop ervan. Regina  van de Berg reist zelf regelmatig naar Rocky Boy Indian Reservation en zal in de komende Kiva’s verslag doen van ervaringen aldaar. Zeker op het vlak van ‘language  preservation’, zijn er diverse interessante activiteiten gaande. Uw gift ten behoeve van Cree-taalprojecten op Rocky Boy kunt u overmaken op het Kiva-rekeningnummer o.v.v. Rocky Boy Taalproject.